Laat hier de stilte spreken…

Een verre ochtend ergens tussen Indië en nu
In het huis van mijn oom die zijn eigen tanden trekt
en vloekt en stalen woorden spreekt
maar breekt als het ijle licht van de morgen
als ik hem vraag naar de wandtegel waarop
een vlugge pentekening van een sawa,
een datum en het woord Salatiga op staan,
en dan wegzinkt in een stilte van dagen,
weken soms.

Op een verre ochtend ergens tussen Indië en nu
zag ik je dwalen over de lege velden in je hoofd,
spreken met nooit vergeten namen,
en oude handelingen afdraaien, keer op keer op keer,
als een mallemolen om een versleten as.
En tegen beter weten in hopen dat die beelden misschien
een keer, een keer maar, anders zouden eindigen
dan in de werkelijkheid die jij alleen kent.

Daar in die ochtenden
en in zes of misschien tien door schaamte
en onbegrip gepolijste en uitgebeende regels
in een verzwijgend geschiedenisboek
ligt mijn eerste band met Indië, Lombok Salatiga.
Woorden die soms opklonken
tussen zwijgen, vloek en woordstaal
uit het verwarde geweten van mijn oom.
En in mijn kinderlijke verwarring klonken
die namen als bezweringen, toverwoorden.
En misschien waren ze dat ook wel,
uitgesproken om het schroeiende vuur
van de herinnering te blussen.

Een vroege ochtend ergens tussen  Indië en nu.
In afgemeten mate vouwt mijn oom een flard
herinnering voor me open. Kleine stukjes
van de Indiëpuzzel in zijn hoofd legt hij in
onduidelijke samenhang voor me uit.
Ze maken mijn verwarring over wat hij
ziet en hoort en voelt achter mijn vraag
naar Salatiga alleen maar groter. Tot ik
veel later pas begon te beseffen dat niet
de puzzelstukjes maar juist de lege plekken
tussen zijn spaarzame woorden zijn
echte verhaal vertellen.

Laat daarom hier in dit park van nooit vergeten namen
uit respect voor duizenden gekoesterde lege plekken
in evenzoveel hoofden en verhalen slechts de stilte spreken.
Laat hier slechts de stilte spreken…

Laat hier slechts de stilte spreken,
als het zonlicht breekt in de verzonken
letters van de namen die zich weerbarstig
verzetten tegen hun grootste vijand, de tijd.
Want was het niet de tijd die hen opriep
hun jeugd te wissen voor volk en vaderland?
Was het niet de tijd die hen riep
uit naam van een democratie
om hen daarna als eerste de rug toe te keren?
Laat hier alleen de wind vertellen
over levens die braken in het licht van
een discutabele politiek
en een achterhaalde tijd.
Laat elk blad hier ruisen
en fluisteren dat jullie nog maar jongens waren
die marcheerden op het ritme van een vergeten
tijd. Zo anders toen dan nu.

Laat hier de stilte spreken.
Laat wie er niet bij was zwijgen hier,
en luisteren naar de woorden
die nooit gezegd mochten of konden worden
maar hier als naakte waarheid verankerd liggen
in elke voetstap, elke windzucht en elke streek
van een hand over de achtergebleven namen
die zegt: "Ik mis je…"
Laat wie er niet bij was zwijgen hier
om zich uiteindelijk de vraag te stellen
"Veteraan, wat was jouw oorlog dan?"

Laat hier de stilte spreken
en haar veilige adem strijken,
teder,
over oude wonden in vlees en ziel.
Laat haar de strakke paradepas
van de legers die eindeloos
stampvoeten door jullie nachten
transformeren tot opnieuw de
speelse ongeschonden tred
van jullie verloren jeugd.

Goed, laat hier dan wel de stilte spreken
maar laat buiten de poorten van dit park
de onverstoorbare stemmen
voortrazen en tieren om ons,
de kinderen van ver na Indië en voor nu,
op te roepen te blijven onderzoeken,
te blijven herinneren
en te blijven leren van de tijd.

Laat hier de stilte spreken
uit naam van duizenden,
hun naamzuilen als stalen pinnen
geslagen in het geweten
van een onverschillige wereld
om af te dwingen éérst te luisteren
vóór het vlugge en gemakzuchtige oordeel.
En altijd weer te  blijven vragen:
"Veteraan wat was jouw oorlog dan?"
"Veteraan, wat is jouw  oorlog dan?"